Địa lí học

“ QUYỂN THÔNG MINH”

Tác giả: Địa lí học

“ QUYỂN THÔNG MINH” : trạng thái tiến hoá của sinh quyển , trong đó hoạt động trí tuệ của con người là nhân tố quyết định. Khái niệm này được các nhà bác học Pháp Lơ Roy (E. Le Roy) và Tela Đơ Sacđanh P. (P. Teilhard de Chardin) đưa ra (1927) và nhà bác học Nga Vecnatxki V. I. (V. I. Vernadskij) phát triển. Q”TM” được đặc trưng bởi mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ giữa tự nhiên, kinh tế - xã hội v

...

ZUYRICH

ZƠIĐECZÊ

ZIMBABUÊ

Điện ảnh

“NƯỚC VỀ BẮC HƯNG HẢI”

Tác giả: Điện ảnh

“NƯỚC VỀ BẮC HƯNG HẢI” : phim do xưởng phim Việt Nam sản xuất năm 1959, biên kịch và đạo diễn Bùi Đình Hạc; quay phim: Hồng Sến, Ngọc Quỳnh. Ghi lại sự kiện xây dựng đợt thủy nông đầu tiên ở Miền Bắc, sau ngày hoà bình lập lại. Thông qua hoạt động của công trường thủy lợi Bắc Hưng Hải, các tác giả muốn nêu lên sức mạnh của nhân dân khi đã được làm chủ, quyết tâm xây dựng đời sống ấm no, hạ

...

ZAVATTINI Ch

ZACKHI N. A.

XIMÔNÔP K. M.

Giáo dục học

“NHỊ THẬP TỨ HIẾU DIỄN CA”

Tác giả: Giáo dục học

“NHỊ THẬP TỨ HIẾU DIỄN CA” :   “Nhị thập tứ hiếu” (hai mươi bốn người có hiếu) là một cuốn sách nêu cao gương hiếu thảo của hai mươi bốn nhân vật trong lịch sử Trung Quốc, do Quách Cư Nghiệp (1277 - 1367), người đời Nguyên, Trung Quốc biên soạn. Lý Văn Phức (1785 - 1849) dựa vào cuốn sách trên để phỏng tác “NTTHDC” bằng chữ Nôm , trong đó có phần đề cao chữ hiếu một cách cực đoan, phi lí.

...

“MAC VÀ ENGHEN VỀ GIÁO DỤC”

ZAZÔ R.

YẾU TỐ PHÁT TRIỂN TÂM LÍ CỦA TRẺ

Khảo cổ học

ZINJANTRÔP

Tác giả: Khảo cổ học

ZINJANTRÔP: (Zinjanthropus ), một giống người vượn hoá thạch mà vết tích đầu tiên được Liky (L. S. B. Leakey) phát hiện năm 1959 ở khe núi Ônđuvai (Olduwai), Tanzania . Z có dung tích sọ gần 700 cm3 . Hiện nay, người ta cho Z là một dạng vượn người Phương Nam (Australopithecus ) thô khoẻ. Niên đại K - Ar của Z là 1,75 triệu năm, cùng thời với Người Hômô habilit (Homo habilis ).

...

YAYOI (VĂN HOÁ)

YANXÊ Ô.

XYTHƠ (VĂN HOÁ)

Kiến trúc

ZIGURAT

Tác giả: Kiến trúc

ZIGURAT: (Ziggurat: tháp thánh thần), công trình tháp xây bằng gạch, là kiến trúc của người Axyri (Assyrie) (vùng Lưỡng Hà), mặt bằng chân tháp rộng, lên cao thu dần vào, có cầu thang bao quanh bốn mặt tháp (dạng xoắn ốc), trên đỉnh tháp là đền thờ. Hiện nay, ở Irăc, vẫn còn rải rác một số loại tháp này nhưng phần lớn đều không còn nguyên vẹn. Zigurat Toàn cảnh Zigurat ở Urơ (Irăc) nhìn t

...

ZECFUYT B.

YÊN TỬ

YẾM THƯỚC

Kinh tế học

“RẮN TIỀN TỆ”

Tác giả: Kinh tế học

“RẮN TIỀN TỆ” : (cg. “con rắn trong đường hầm”), đường vận động theo thời gian của tỉ giá hối đoái của một đồng tiền trong những ràng buộc do các giới hạn của các mức độ biến động, như kiểu chuyển động của con rắn trong hang hẹp. Cơ chế “RTT” được coi như bước đầu tiến tới Hệ thống tiền tệ Châu Âu , một thoả thuận của các nước thành viên của EEC nhằm giữ cho tỉ giá giữa các đồng tiền của mình

...

ZLOTY

YẾU TỐ SẢN XUẤT

YÊU CẦU THĂNG BẰNG THƯƠNG MẠI

Lịch sử

“RÀO ĐẤT”

Tác giả: Lịch sử

“RÀO ĐẤT” : hình thức chiếm đoạt ruộng đất trắng trợn và xua đuổi hàng loạt nông dân khỏi ruộng đất mà họ đang canh tác trong quá trình tích luỹ nguyên thuỷ tư bản ở một số nước Tây Âu thời hậu kì trung đại. Phát triển điển hình ở Anh vào cuối thế kỉ 15 đầu 16. Do ảnh hưởng của nền kinh tế hàng hoá tiền tệ, từ cuối thế kỉ 15, giá len dạ tăng lên rất cao. Để có thêm bãi nuôi cừu, bọn chủ đã tiến

...

“RAMAYANA”

“NỘI CHIẾN Ở PHÁP”

“NGỤ BINH Ư NÔNG”

Mĩ thuật

“NỮ THẦN CHIẾN THẮNG XAMÔTƠRAT”

Tác giả: Mĩ thuật

“NỮ THẦN CHIẾN THẮNG XAMÔTƠRAT” : tượng thời Hi Lạp hoá, bằng cẩm thạch và đá vôi, cao 275 cm (riêng pho tượng) khoảng thế kỉ 4 - 2 tCn., bảo tàng Luvrơ . Tượng diễn tả nữ thần chiến thắng đứng trên mũi tàu, gió biển lồng lộng làm tung tà áo và đôi cánh về phía sau, thời xưa đặt ở nhà hát, đảo Xamôtơrat (Samothrace ) để tưởng niệm một cuộc hải chiến. Được tìm thấy ở đảo này năm 1863. Năm

...

“NỮ SỬ CHÂM ĐỒ”

“LUẬT TAM VIỄN"

“GIANG SƠN GIAI THẮNG"

Múa

“SURALÊ”

Tác giả: Múa

“SURALÊ” :   vở kịch múa dựa theo những chuyện thần thoại và thơ dân gian Tacta (Tartar), âm nhạc Iarulin (F. Z. Jarullin), Vitachêch (E. F. Vitachek) phối khí, kịch bản  Faizi (A. X. Fajzi) và Iakôpxơn (L. V. Jakobson), biên đạo múa Jukôp (Zukov); diễn ngày 12.3.1945 tại Nhà hát Jalin [Dzalil’, Kazan (Kazan’)]. Màn III vở “S” do Brunăc biên đạo được trình diễn ở Trường Múa Việt Nam năm 196

...

“RIÊM KÊ”

“NỮ TƯỚNG XUẤT QUÂN”

“NHỮNG CÔ GÁI PA CÔ”

Ngôn ngữ học

Ý NGHĨA NGỮ PHÁP

Tác giả: Ngôn ngữ học

Ý NGHĨA NGỮ PHÁP: Ý nghĩa được biểu thị bằng các phương tiện hình thức (phương tiện hình thái học và cú pháp học), nằm trong thế đối lập với các ý nghĩa khác trong cùng một phạm trù. YNNP được bộc lộ trong mối quan hệ nội bộ của từ và của câu. Vd. ý nghĩa số ít / số nhiều, giống đực / giống cái / giống trung của danh từ tiếng Nga; ý nghĩa thời hiện tại / thời quá khứ / thời tương lai của động

...

Ý NGHĨA

XÔXUYA F. Đơ

XÊBÊÔC T.

Nhiếp ảnh

VÕ AN NINH

Tác giả: Nhiếp ảnh

VÕ AN NINH: (sinh 1907), một trong những người đầu tiên hoạt động cho nền nghệ thuật nhiếp ảnh Việt Nam . Quê: Hà Nội. Phóng viên nhiếp ảnh Sở Kiểm lâm thời Pháp thuộc ở Hà Nội, phóng viên nhiếp ảnh của Khu Triển lãm Trung ương và Xưởng phim Đèn chiếu Việt Nam (1954 - 70). Uỷ viên Uỷ ban Trung ương Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam . Uỷ viên Hội đồng Nghệ thuật của Hội Nghệ sĩ Nhiếp

...

TƯỚC HIỆU NHIẾP ẢNH

TỦ SẤY PHIM

TRỊ SỐ MIRED

Quân sự

“SẤM RỀN”

Tác giả: Quân sự

“SẤM RỀN” : (A. “Rolling thunder”), tên gọi đợt hoạt động đánh phá Miền Bắc Việt Nam bằng không quân Mĩ từ 2.3.1965 đến 1.11.1968, dưới thời tổng thống Mĩ Jônxơn, nhằm ép Miền Bắc Việt Nam ngừng chi viện cho cách mạng Miền Nam Việt Nam và Lào. Do Bộ tư lệnh không quân, hải quân đánh bộ Mĩ từ các căn cứ ở Nam Việt Nam, Thái Lan và không quân, hải quân, thực hiện từ các tàu sân bay trong vịnh Bắ

...

“SÁT THÁT”

“RỒNG XANH”

“RỒNG BIỂN”

Sân khấu

“SƠN HẬU”

Tác giả: Sân khấu

“SƠN HẬU” : vở tuồng cổ Việt Nam, khuyết danh, ra đời khoảng nửa cuối thế kỉ 18, sau này được Đào Tấn chỉnh lí. Tích chuyện lấy trong sử sách Trung Quốc. Vua Tề già yếu, sắp qua đời, thái sư Tạ Thiên Lăng chiếm ngôi, hạ ngục thứ phi đang có mang. Võ tướng Khương Linh Tá và Đổng Kim Lân là hai tôi trung đã cứu thứ phi. Chuyện bại lộ, Tạ Thiên Lăng cho quân đuổi theo, Khương Linh Tá ở lại cản đườn

...

“SUÝ VÂN GIẢ DẠI”

“RÔ BĂM”

“QUẦN TRÂN HIẾN THUỴ”

Sinh học

ZYMOGEN

Tác giả: Sinh học

ZYMOGEN: (A. zymogen, proenzyme; tk. tiền enzim), chất chưa có hoạt tính enzim nhưng dễ dàng chuyển thành enzim hoạt động (quá trình hoạt hoá) dưới tác động của proteinaza ở những điều kiện thích hợp. Nhiều proteinaza được tổng hợp ở dạng Z, vd. pepxin ở dạng pepxinogen. Hạt Z là các Z do các tuyến (vd. tuyến tuỵ) tiết ra thường được bọc trong các màng mỏng.

...

ZOOPLANKTON

ZÊNLE S. R.

YẾU TỐ SINH VẬT

Thể dục thể thao

Y HỌC THỂ THAO

Tác giả: Thể dục thể thao

Y HỌC THỂ THAO: chuyên ngành y học mà đối tượng nghiên cứu là vận động viên thể thao , người tập luyện thể dục thể thao ở mọi lứa tuổi có giới tính và trình độ luyện tập khác nhau. YHTT giúp huấn luyện viên tuyển chọn vận động viên các môn thể thao; kiểm tra theo dõi sức khoẻ, dự báo kết quả tập luyện; hướng dẫn vệ sinh tập luyện, sinh hoạt, ăn uống, nghỉ ngơi, bảo đảm an toàn trong tập luy

...

XAMBÔ

WUKO

WTF

An ninh

“SỰ THẬT”

Tác giả: An ninh

“SỰ THẬT” : cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam , danh nghĩa là cơ quan của Hội Nghiên cứu Chủ nghĩa Mac ở Đông Dương, tiền thân của báo “Nhân dân” ngày nay. Số 1 ra ngày 5.12.1945 ở Hà Nội. Trong Kháng chiến chống thực dân Pháp, xuất bản ở căn cứ địa Việt Bắc do tổng bí thư Trường Chinh trực tiếp chỉ đạo. Ra đến số 155 (21.12.1950) thì ngừng xuất bản để chuẩn bị cho Đại hội đại biểu

...

XƯNG VUA

XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH

XỬ LÍ VI PHẠM HÀNH CHÍNH

Toán học

YAO SINTUNG

Tác giả: Toán học

YAO SINTUNG: (Yao Shintung; sinh 1949), nhà toán học Hoa Kì gốc Trung Quốc. Các công trình chủ yếu về phương trình vi phân. Giải thưởng Fin (1983).

...

XTÔC (CÔNG THỨC)

XTÔC G. G.

XMÂYLƠ X.

Triết học

“SỰ KHỐN CÙNG CỦA TRIẾT HỌC”

Tác giả: Triết học

“SỰ KHỐN CÙNG CỦA TRIẾT HỌC” : một trong số các tác phẩm đầu tiên của Mac (1847 - viết bằng tiếng Pháp) nhằm chống lại những quan điểm của chủ nghĩa vô chính phủ được nhà triết học, kinh tế học Pháp Pruđông (P. J. Proudhon) đưa ra trong cuốn “Hệ thống những mâu thuẫn kinh tế hay là triết học của sự khốn cùng” (1846). Trong tác phẩm “SKCCTH”, khi trình bày những nguyên lí của chủ nghĩa xã hội

...

“NỘI CHIẾN Ở PHÁP”

“NHỊ THẬP TỨ HIẾU DIỄN CA”

“PHÊ PHÁN CƯƠNG LĨNH GÔTHA”

Văn học

” PHẠM CÔNG CÚC HOA ”

Tác giả: Văn học

” PHẠM CÔNG CÚC HOA ” : truyện thơ Nôm, khuyết danh, gồm 4.610 câu lục bát, xuất hiện khoảng từ giữa thế kỉ 18 đến đầu thế kỉ 19. Là một trong những truyện Nôm có số câu nhiều nhất. Phạm Công là con nhà nghèo, làm công nuôi bố mẹ. Bố chết, chàng đi ăn mày, tiếp tục phụng dưỡng mẹ đến khi mẹ chết. Là người hiếu học, chàng xin thụ giáo Quỷ cốc tiên sinh. Ở đây chàng được Cúc Hoa, bạn đồng học, co

...

“SƠN TINH THUỶ TINH”

“SƠ KÍNH TÂN TRANG”

“RUỒI TRÂU”

Vật lý học - Thiên văn học

ZÊMAN (HIỆU ỨNG)

Tác giả: Vật lý học - Thiên văn học

ZÊMAN (HIỆU ỨNG): hiện tượng tách các mức năng lượng và do đó tách các vạch phổ của nguyên tử và của các hệ nguyên tử trong từ trường. Nguyên nhân do mômen từ quỹ đạo của nguyên tử tiến động quanh phương của từ trường nên nguyên tử có thêm bớt năng lượng phụ. Do Zêman P. (P. Zeeman) phát hiện (1896).

...

ZÊMAN P.

ZENĐÔVICH Ia. B

ZECNIKÊ F.

Âm nhạc

“SÔPINIANA”

Tác giả: Âm nhạc

“SÔPINIANA” :     (Chopiniana), tác phẩm dựa theo một số nhạc phẩm của Sôpanh F. , biên đạo Fôkin (M. M. Fokin), hoạ sĩ Bênua (A. N. Benua). Tác phẩm công diễn lần đầu tiên trên sân khấu Nhà hát Marinxki (Mariinskij) ở Pêtecbua (Peterburg) 6.4.1908. Balê không có cốt truyện, chỉ gồm những biến tấu theo hình tượng Xynphit (Sylphides) nổi tiếng, do Taliôni (M. Taglioni) sáng tạo (trong tác phẩm cù

...

“NHỤN HƠ"

“MACXÂYE”

“RIGÔĐÔNG”

Dân tộc

ZIBE N. I.

Tác giả: Dân tộc

ZIBE N. I.:   (Nikolaj Ivanovich Ziber; 1844 - 88), nhà kinh tế học Nga, một trong những người truyền bá và bảo vệ học thuyết Mac đầu tiên ở Nga, giáo sư khoa kinh tế - chính trị và báo chí của Đại học Tổng hợp Kiep (1873 - 75 ). Năm 1881, ông có quan hệ với Mac K. và Enghen ở Luân Đôn. Liên hệ mật thiết với các tổ chức tiến bộ ở Nga, cộng tác với các tạp chí Tri thức, Ngôn luận, đăng trên cá

...

ZÊLÊNIN Đ. K.

YẾU TỐ TẠO VÙNG

YÊU TINH