Triết học

TỰ VẬN ĐỘNG

Tác giả: Triết học

TỰ VẬN ĐỘNG:

phạm trù triết học dùng để chỉ sự vận động của khách thể do tác động của các mâu thuẫn nội tại vốn có trong lòng nó. Quan niệm về TVĐ ngay từ đầu đã đối lập với quan niệm coi vận động là do sự tác động của nguyên nhân bên ngoài. Trong lịch sử triết học, sự phát sinh và hình thành phạm trù TVĐ gắn liền với: 1) Cách giải thích về sự bắt đầu của vũ trụ; 2) Những khó khăn trong việc giải thích các quá trình phát triển. Các nhà duy vật đã tìm cách giải thích sự vận động bằng các lực lượng và đặc tính vốn có trong bản thân tự nhiên, chẳng hạn, bằng sự hợp nhất và phân chia các bản nguyên triết học Iônia (Ionia), "tình yêu" và "lòng căm ghét" [Empêđôklêt (Empedoklès)], nguyên tử và chân không [Lơxip (Leucippe), Đêmôcrit (Démocrite)]. Các nhà duy tâm [ Platôn(Platôn)] và nhất là thế giới quan tôn giáo thì lại coi vận động là sự tác động của các nguyên nhân bên ngoài, do Chúa. Về sau, Niutơn (I. Newton) và một số nhà triết học siêu hình thế kỉ 18 đã phủ nhận tư tưởng đó và cho rằng nguồn gốc của vận động chỉ có ở bên ngoài sự vật, do đó đã đi đến kết luận rằng vũ trụ của chúng ta sở dĩ trước đây chuyển động được là nhờ có "cái hích đầu tiên". Song tư tưởng siêu hình máy móc vẫn không giải thích nổi các quá trình phát triển hiện thực. Vì ai là người thực hiện cái hích đầu tiên ấy? Người ta vẫn thấy rằng cũng không ai khác ngoài thần linh, Thượng đế. Vì vậy, để giải thích TVĐ một cách khoa học cần cải tạo căn bản phương pháp tư duy. Tư tưởng của Xpinôza (B. Spinoza; nguyên nhân tự nó), nguyên lí của Laibnit G. V. (G. W. Leibniz) về đơn tử là một thực tế tự hoạt động, tự quyết định; các tư tưởng của Kantơ E. (E. Kant) về sự hình thành thái dương hệ, tư tưởng tiến hoá trong triết học Selinh (F. W. I. Schelling) và cuối cùng là phép biện chứng duy tâm của Hêghen (F. Hegel) là những cái mốc đánh dấu quá trình hình thành quan niệm về TVĐ. Triết học macxit bảo vệ quan điểm duy vật về sự TVĐ, đồng thời cũng nhấn mạnh nội dung biện chứng trong phạm trù TVĐ, không dung hoà nó với quan niệm máy móc về sự phát triển (coi sự phát triển là sự lặp lại hoặc tăng giảm đơn thuần) và mối liên hệ khăng khít giữa TVĐ với quan điểm biện chứng về sự phát triển như là sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập.

Chia sẻ bạn bè twitter google plus facebook in

Các bài khác về Triết học