Sinh học

NHỊP SINH HỌC

Tác giả: Sinh học

NHỊP SINH HỌC :

hiện tượng lặp đi lặp lại có tính chu kì các đặc tính, cường độ, các trạng thái và sự kiện ở tất cả các cơ thể sống, từ đơn bào đến đa bào. Gồm nhiều đặc điểm: tần số, biên độ, pha, mức độ, trắc diện, vv. phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra chúng. Được chia ra NSH ngoại sinh và NSH nội sinh. NSH ngoại sinh là những dao động có tính chu kì do các yếu tố như: ánh sáng, nhiệt độ, áp suất khí quyển, sức hút Trái Đất, bức xạ vũ trụ, vv; gây ra là những phản ứng thụ động của cơ thể đáp lại những dao động của yếu tố ngoại môi. NSH nội sinh là những dao động tự phát do các quá trình tích cực trong chính bản thân các hệ thống sống và duy trì bằng cơ chế liên hệ ngược. Về mức độ tổ chức sinh học, người ta chia NSH thành: NSH trong tế bào (chu kì phân chia) và trong cơ quan (co bóp ruột), trong cơ thể (chu kì rụng trứng) và trong quần thể (dao động số lượng cá thể). Theo chức năng, có thể chia thành các nhịp sinh lí (chu kì hoạt động của từng cơ quan như hô hấp, nhịp tim) và nhịp sinh thái - thích nghi (x. Nhịp ngày đêm). Tần số các nhịp sinh lí thay đổi rất mạnh, phụ thuộc vào gánh nặng chức năng, tần số nhịp sinh thái; ngược lại NSH tương đối ổn định và được củng cố bằng di truyền. Thời gian các NSH khác nhau: từ vài phần giây (chu kì xung động thần kinh) đến vài tháng (chu kì ngủ đông của một số động vật) và đến hàng chục năm (chu kì dao động quần thể). Trong NSH, đáng chú ý nhất là nhịp ngày đêm; rồi đến nhịp nhiều ngày (nhịp tháng) - NSH đặc trưng cho động vật sống gần bờ biển; nhịp sinh sản của động vật có vú. Nhịp nhiều năm là sự dao động về số lượng cá thể trong quần thể, phụ thuộc vào các quá trình tự dao động trong chu kì dinh dưỡng với thời gian 2 - 15 năm. Những NSH có chu kì khác nhau ở một cơ thể sống có thể ảnh hưởng lẫn nhau, nhưng thường tương đối độc lập. Các NSH có chu kì giống nhau và ngược lại, thường có mối quan hệ phụ thuộc theo một trật tự nhất định. Vd. những nhóm tế bào đặc biệt được gọi là nhóm dẫn nhịp có thể đóng vai trò trung tâm của một hoạt động đồng bộ.

Chia sẻ bạn bè twitter google plus facebook in

Các bài khác về Sinh học