Mĩ thuật

ĐIÊU KHẮC CỔ VIỆT NAM

Tác giả: Mĩ thuật

ĐIÊU KHẮC CỔ VIỆT NAM:

nền điêu khắc từ cổ xưa ở Việt Nam được hình thành từ những tượng đá đầu tiên rất nhỏ (chỉ vài ba centimét), điển hình là "Người Văn Điển" ở giai đoạn Phùng Nguyên (khoảng 4.000 năm tCn.).

Điêu khắc Đông Sơn, gồm các tác phẩm điêu khắc đồng Đông Sơn, thời kì rực rỡ nhất của nghệ thuật Việt Nam, bắt đầu với những hình người trên cán dao, hình người và một số động vật (hổ, chó, cóc) trên các trống và thạp đồng. Tượng độc lập như "Hai người cõng nhau" (rất hiếm). Đỉnh cao nhất là "Người cọc đèn Lạch Trường" (33 cm, cuối thế kỉ 1 tCn.). Thẩm mĩ của điêu khắc thời đó là xu hướng tự nhiên.

Điêu khắc Phật giáo Việt Nam bắt đầu từ nghệ thuật đời Lý thế kỉ 11, nổi tiếng nhất là pho tượng đá "A Di Đà" (x. A Di Đà), một kiệt tác ở chùa Phật Tích [Vạn Phúc Tự (1057)], tỉnh Bắc Ninh. Phật ngồi kiết già (hai chân xếp bằng) trên toà sen. Đây là đỉnh cao của nền điêu khắc cổ điển Việt Nam.

Nghệ thuật đời Trần thế kỉ 13, 14 để lại nhiều tác phẩm điêu khắc ở lăng mộ. Người ta thường nhắc tới tượng "Hổ đá" [dài 1,40 m ở lăng Trần Thủ Độ (1264), tỉnh Thái Bình] trong một khối điêu khắc yên tĩnh, dáng nghỉ ngơi nhưng tiềm tàng sức mạnh. Tượng "Sư tử" [Chùa Thông (1270), tỉnh Thanh Hoá], hay tượng "Sấu đá" [bậc thành nhà Hồ (1397), tỉnh Thanh Hoá] đều cùng một bút pháp gần với đời sống thực, màu sắc Phật giáo đã bắt đầu mờ dần. Tấm khắc gỗ "Tiên dâng hoa" (chùa Thái Lạc tỉnh Hưng Yên) đã hoà cùng vẻ đẹp trong sáng, khoẻ khoắn của cuộc sống đời thường.

Vào thế kỉ 17, chùa Bút Tháp [Ninh Phúc Tự (1647), tỉnh Bắc Ninh] với tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay (1656) bằng gỗ, sơn son thếp vàng (tượng và bệ cao 3,7 m) được coi là kiệt tác với một bố cục đường bệ vừa uy nghi vừa thân thiết trong tinh thần hài hoà giữa nghệ thuật, tôn giáo với đời sống. Đây là pho tượng cổ duy nhất có tên tác giả được ghi là Trương tiên sinh. Bên cạnh đó là những tấm chạm đá trên lan can và cầu đá ở thượng điện theo đề tài cỏ cây, hoa lá sinh động và gần với tự nhiên.

Điêu khắc thời Tây Sơn (1786 - 1802) tập trung tinh thần thẩm mĩ ở các pho tượng chùa Tây Phương [Sùng Phúc Tự (1794)] tỉnh Hà Tây, theo xu hướng tả thực, bằng gỗ sơn son thếp vàng, to bằng người thật. Những pho tượng đặc sắc này thể hiện hết sức sinh động 16 vị tổ, lột tả được đời sống riêng của từng vị với bố cục chặt chẽ, với bộ mặt và tư thái từng vị có nét cá biệt của từng con người cụ thể (Hiệp Tôn giả, Phật Đà Nan Đề, Bà Tu Mật...) mà ta thường gặp đây đó.

Điêu khắc thời Nguyễn (1802 - 1945) chủ yếu thực hiện trong các lăng và các di tích với nhiều vẻ đẹp và trang trí đa dạng.

Chia sẻ bạn bè twitter google plus facebook in

Các bài khác về Mĩ thuật